Akhand Gyan

Highlights of January 2014

किसका नववर्ष

हम सभी काल के साक्षी हैं। हमने काल को व्यतीत होते हुए देखा व अनुभव किया है। पाश्चात्य सभ्यता १ जनवरी से ३१ दिसम्बर तक के अंतराल को एक वर्ष मानती है। इसी क्रम में अपनी शताब्दियाँ सहस्त्राब्दियाँ निर्धारित करती है। पर भारतीय संस्कृति का काल-ज्ञान विज्ञानों का विज्ञान है। उसके अनुसार काल (समय) तो अनादि है. सर्वथा अविभाज्य तथा सूक्ष्मातिसूक्ष्म है भारतीय ऋषियों-महर्षियों ने अपनी ऋतम्भरा प्रज्ञा के द्वारा काल के सूक्ष्म-तत्त्व एवं रहस्य को ज्ञात कर लिया था। ... ... कालगणना सम्बन्धित भारतीय पद्धति के मूल-तत्त्व आज भी विज्ञान द्वारा प्रमाणित हैं। तर्कसंगत और प्रासंगिक हैं।…

Read More

' न अब के' और 'न तब के'!

'अभी नहीं, तो फिर कभी नहीं'- इसका तात्पर्य क्या समझते हैं? जी हाँ! हमें पूरा विश्वास है कि आप इन शब्दों को बहुत अच्छे से समझते होंगे, क्योंकि इन शब्दों से तो सभी का बहुत पुराना याराना है। पर आपको कैसा लगेगा, अगर हम कुछ इस प्रकार कहें- 'अब का, तब का; अब का, न तब का!' कुछ समझे आप? नहीं न! तो चलिए, इस पहेली को समझने के लिए देखते हैं कि अकबर के दरबार में क्या हो रहा है? अरे... अरे यहाँ तो आज बीरबल दिखाई ही नहीं दे रहे हैं! ओह! फिर दरबार में वार्ता का मज़ा कैसा आएगा? भला आज कौन देगा बादशाह के प्रश्नों के उत्तर? दिखने को, हैं तो बहुत सारे लोग- कुछ विद्वान, तो कुछ सूझवान! कुछ मेहमान, तो कुछ मेज़बान! ले…

Read More

प्रतिभावान कैसे बनें?

२२ दिसंबर, १८८७... मद्रास का एक छोटा-सा शहर इरोड... यहाँ के एक बहुत ही गरीब परिवार में एक बालक ने जन्म लिया।  इस बालक का बचपन साधनविहीन था।  वह पढ़ने-लिखने में भी कमज़ोर था।  इसी कारण उसे अगली कक्षा में प्रवेश भी बड़ी मुश्किल से मिल पाता था। जब वह बालक १५ वर्ष का हुआ, तो उसका स्कूल ही छूट गया और पढ़ाई पूरी तरह से बंद हो गई। संभव है, ऐसी परिस्थितियों में कोई भी निराशा का दामन पकड़ लेता।  परन्तु ऐसे में इस बालक को कहीं से गणित की एक पुस्तक मिल गई।  जाने उसको कैसी लगन लगी, उसने इस पुस्तक को अपनी जीवनसंगिनी बना लिया।  उसके माध्यम से गणित का अभ्यास करना प्रारम्भ कर दिया।  अपने रात-दिन…

Read More

Rise High & the Problems are Gone!

A passenger plane, destined for Europe, was supposed to be loaded with a box of venomous African snakes of various species. Late arrival of the plane from the previous trip and the pressure of timely take-off towards the next destination set platform for an unimaginable mistake. The box carrying a variety of some of the world’s most poisonous snakes was left unlocked. … Finding their way out of the box, they started moving all over the plane including the passenger seating compartment. The passengers, ignorant of the fact that they were accompanied by such calamitous foes in the plane, got terrified to see hoards and loads of snakes moving uninterruptedly towards them. News of the plane aisles being haunted by the scary creatures spread like a wild fire and created panic among all on board. The very sight of those ghastly reptiles was enough to stop anybody’s heart! And, being with them in the same space of an aircraft, miles above the ground, was worse than death. Hearing the hair raising screams, the pilot called up his crew members to check as to what went wrong. … Reporting the ground authorities that they were dealing with some of the most lethal species of snakes in the world, the pilot asked them for advising a place to land immediately before the passengers and cabin crew were bitten. … To the utter shock of the pilot and against everybody else’s expectations, instead of directing the pilot to a nearest runway, the boss ask…

Read More

Mathematics of Relationships

An individual lives many relations in his life. In fact, one’s roles and relationships define a person. In a family, sometimes a person lives the role of a son; sometimes he is a father, sometimes a husband, and sometimes he is a brother. Outside home he may be a boss (employee) or even live as a citizen of his country. And, socially he lives the life of a friend. Viewing these diversified roles, we can definitely associate with this ‘ship’ the ‘relation’ of mathematics. As in mathematics, ‘relation’ is used to represent the mapping between things; similarly, in our relationships it is only the bonding (mapping) that defines the strength of a relation. But, the problem with our daily relations is that many a times these mappings weaken and even break. You know why? Simply because we limit ourselves to relations and do not convert them into functions (in mathematics, a function is a “well-behaved” relation). As a result, our relationships don not function. Therefore, need of the hour is to achieve harmony in one’s relationships by appropriately playing the respective roles. In this context, remarkable messages can be drawn from one of the greatest pioneers of a new line of thought in the east, Confucius, who has mentioned about five specific relationships. He believed that if one gets these relationships in order, everything will work out to be just fine.   To understand in detail the mathematics of re…

Read More

What You Give = What You Get

How easy it is to open the mouth wide and utter bitter and harsh words! It takes no effort to hurt someone with your words and then walk away arrogantly! But, do you know such egoistic disposition is not taken kindly by Nature and it resents your harsh reactions. The entire cosmos challenges you and watches you with stern eyes. It warns you. It keeps ready in return stinging words for you to pierce your heart and, at the appropriate time, shoots them in your direction. At that time, there is no escape and one is forced to swallow the bitter pills offered to him by Nature as a return gift. This is the immutable, eternal law of Nature. Do you find this law difficult to accept and trust? … … In the Bible, the same truth has been propounded- “For they have sown the wind, and they shall reap the whirlwind.” This viewpoint is not only supported by the scriptures and philosophy, but it has a scientific basis as well. … Now think, by causing unintentional pain to others, are you interested in accumulating pain for your own self? This is a big question. It may happen that at this stage your intellect argues- a peaceful mind never hurts others. … I am restless; that’s why I happen to make others also restless. What shall I do? I am helpless to challenge my nature.’ But remember, this excuse cannot help you escape from the punishment of Nature, which, before inflicting the punishment, does not care about one’s helpless…

Read More

ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ

ਗੁਰੁ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦਾ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਬਣਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾਤਰ ਸੇਵਕ ਬਣਨਾ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਹ ਮਨੋਭਾਵ ਨਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਸਿਰਫ ਗੱਲਾਂ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਸਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਧਕ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਗੁਰੁ ਪੱਥ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਗੁਰੁ ਪੱਥ ਦਾ ਮਾਰਗ ਇੱਕ ਬਿਖੜਾ ਪੰਧ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੁ ਪੰਧ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ- ਜੀਸਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹੀ ਚੱਲੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਆਪ…

Read More

ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਹੋ

ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਈਨਸਟੀਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸਰ ਮੈਂ ਆਪ ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਨਾਲ ਕਦੋਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਆਈਨਸਟੀਨ:- ਆਪ ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮ ੫ ਵਜੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ:- ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਆਈਸਟੀਨ:- ਪਰ ਕੀ ਆਪ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਪੰਜ ਵਜੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਵਿਦਿਆਰਥੀ:- ਜੀ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਚਾਰ ਵੱਜ ਕੇ ਉਨਾਹਠ ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਸੱਠ ਸੈਕਿੰਡ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੋ ਸਮਝਦਾਰੀ ਆਈਨਸਟੀਨ ਦੇ ਇਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਜੁਬਾਨ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੀ ਗੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ- ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ …

Read More

ਨੇਤਰਹੀਣ ਅਤੇ ਸੁਜਾਖਾ

ਆਪ ਨੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਅੰਦਰ ਮਹਾਮਨਸਵਿਨੀ ਗਾਰਗੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਯਾਗਵਲਕਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੈਤਰੇਈ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੀ ਵਿਦੂਸ਼ੀ ਸੀ ਸੁਵਰਚਲਾ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪਰਵ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਸੁਵਰਚਲਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਲ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੁਵਰਚਲਾ ਗਿਆਨਮਈ ਅਤੇ ਓਜਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੀ ਧਨੀ ਸੀ। ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੀ ਉਹ ਵਿਦੂਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਵੀ ਸੀ। ਕਦੋਂ ਉਸਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋਏ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਅਦੁੱਤੀ ਪੁੱਤਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਕਿੱਥੋਂ ਲੱਭੀਏ? ਸ਼ੁਵਰਚਲਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪ ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਯੋਗ ਪੁਰਸ਼ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਵੰਬਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਦਰ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਵ…

Read More